Czas czytania: 10 min
Pewien żołnierz zwolniony ze służby nie miał z czego żyć i przyszła taka chwila, że nie widział już dla siebie żadnego ratunku. Udał się więc do lasu. Gdy przebył kawałek drogi, spotkał małego człowieczka, a był to diabeł we własnej osobie.
Człowieczek rzekł do żołnierza:
– Co ci to, chudzino, dolega? Bo minę masz okrutnie markotną.
Żołnierz mu na to:
– Głodny jestem, a moja kieska pusta.
Diabeł zaś powiedział:
– Jeśli przystaniesz do mnie na służbę i zgodzisz się na parobka, do końca swoich dni biedy nie zaznasz. Popracujesz u mnie siedem lat, a potem pójdziesz sobie, dokąd zechcesz. Stawiam ci tylko jeden warunek: nie wolno ci przez cały ten czas myć się, czesać, strzyc brody, obcinać włosów ani paznokci, a także oczu ocierać.
Żołnierz mu odrzekł:
– No, to zgoda, skoro inaczej nie można.
I ruszył za małym człowieczkiem, który powiódł go prosto do piekła; zaraz go tam pouczył, co ma robić: rozniecać ogień pod kotłami, w których duszą się piekielne pieczenie, zamiatać podłogi, wynosić za drzwi śmiecie i pilnować porządku. Biada mu jednak, jeśli choć raz zajrzy do któregoś z kotłów!
Żołnierz na to:
– Dobra, dobra, już ty się o mnie nie martw.
Stary diabeł powędrował w świat, żołnierz zaś przystąpił do pełnienia swojej służby, dorzucił drew do ognia, wymiótł z kątów śmiecie i wyniósł je za drzwi, spełniając tym sposobem wszystkie diabelskie polecenia. Kiedy stary diabeł wrócił, rozejrzał się, czy wszystko zostało zrobione jak należy, po czym zadowolony wyruszył w świat po raz wtóry. Żołnierz potoczył okiem dokoła, a wszędzie stało mnóstwo kotłów, pod nimi buzował ogień, a w środku bulgotało coś i perkotało. Zajrzałby do nich z największą ochotą, gdyby nie to, że diabeł tak surowo mu tego zakazał; w końcu jednak nie wytrzymał, uniósł troszkę pokrywę pierwszego z brzegu kotła i zerknął do wnętrza. Zobaczył tam swego dawnego kaprala.
– A tuś mi, ptaszku – rzekł do niego. – Dobrze, żem cię wreszcie przydybał. Kiedyś ty mnie miałeś w garści, a teraz ja mam ciebie!
Czym prędzej spuścił pokrywę z powrotem i podsycił ogień dorzucając świeżych szczap. Podszedł potem do drugiego kotła, uchylił nieco pokrywę i ujrzał swego chorążego.
– A tuś mi, ptaszku! Dobrze, żem cię wreszcie przydybał. Kiedyś ty mnie miałeś w garści, a teraz ja mam ciebie!
Zatrzasnął pokrywę i przyciągnął do ognia sporą kłodę, żeby tamtego porządnie przypiekło. Teraz był jeszcze ciekaw, kto też siedzi w trzecim kotle. Zagląda, a to jego własny generał.
– A tuś mi, ptaszku! Dobrze, żem cię wreszcie przydybał. Kiedyś ty mnie miałeś w garści, a teraz ja mam ciebie!
Przyniósł miech i rozdmuchał piekielny ogień pod generałem aż miło. I tak pełnił służbę w piekle przez siedem lat, nie mył się, nie czesał, nie strzygł, ani paznokci nie obcinał i łez z oczu nie ocierał.
Te siedem lat śmignęło mu tak prędko, jakby to było pół roku. Kiedy nadszedł umówiony termin, zjawił się diabeł i powiada:
– No i co, Jasiu, jakeś się tu sprawował?
– Rozniecałem ogień pod kotłami, zamiatałem i śmiecie za drzwi wynosiłem.
– A także do kotłów zaglądałeś; twoje szczęście, żeś potem jeszcze drewienek dorzucał, bo inaczej byłbyś zgubiony. Teraz twoja służba się skończyła, czy chcesz wracać do domu?
– Pewnie – odparł żołnierz. – Skoczyłbym teraz do domu, ojca odwiedził.
– Należy ci się za twoją pracę uczciwa zapłata – rzekł diabeł. – Idź, naładuj śmieci do tornistra, ile wlezie, i zabierz je ze sobą do domu. A pójdziesz nieumyty, nieuczesany, z długimi włosami i zarośniętą gębą, z nieobciętymi paznokciami i kaprawym okiem, a jeśli cię kto zapyta, skąd idziesz, masz odpowiadać: ,,z piekła“, a jeśli cię zapytają, kim jesteś, odpowiadaj: ,,jam smoluch, diabli kamrat i sam sobie pan“.
Żołnierz nic nie mówiąc zrobił, co mu diabeł kazał, ale nie był wcale ze swej zapłaty zadowolony.
Ledwie znalazł się w lesie, zdjął z ramion tornister, żeby śmiecie wysypać, ale kiedy go otworzył, ujrzał samo złoto zamiast śmieci.
– Tego się zgoła nie spodziewał – rzekł, po czym ruszył raźno w stronę miasta.
Przed karczmą stał karczmarz, który widząc nadchodzącego Jasia przeraził się, bo wyglądał on okropnie, gorzej niż strach na wróble. Karczmarz zawołał go i spytał:
– Skąd to idziesz?
– Z piekła.
– A ktoś ty?
– Jam smoluch, diabli kamrat i sam sobie pan!
Karczmarz nie chciał Jasia wpuścić, ale na widok złota sam drzwi przed nim otworzył. Jaś kazał się podjąć obfitym poczęstunkiem, najadł się i napił do syta, po czym nie myjąc się, nie czesząc, wedle diabelskiego rozkazu, poszedł spać. Karczmarzowi zaś obraz tornistra pełnego złota nie dawał spokoju, aż wreszcie zaczaił się nocą i ukradł go.
Kiedy Jaś wstał nazajutrz i przed wyruszeniem w dalszą drogę chciał zapłacić karczmarzowi, tornistra już nie było. Biedak pomyślał tylko:
– Nie zasłużyłeś na ten zły los.
Po czym zawrócił i udał się wprost do piekła. Poskarżył się diabłu na swą dolę, prosząc go o pomoc.
Diabeł rzekł:
– Siadaj, umyję cię, uczeszę, przystrzygę brodę, obetnę ci włosy i paznokcie i przetrę oczy.
A uczyniwszy to dał mu znów tornister pełen śmieci, mówiąc:
– Idź teraz i powiedz karczmarzowi, żeby ci oddał twoje złoto, bo inaczej zabiorę go do piekła i będzie musiał, tak jak ty, ogień pod kotłami podsycać.
Jaś wrócił do karczmy i rzekł:
– Ukradłeś moje złoto, jeśli mi go nie oddasz, to pójdziesz do piekła na moje miejsce i będziesz wyglądał tak ohydnie, jak ja wyglądałem.
Karczmarz oddał mu więc jego złoto i jeszcze trochę swojego dołożył, błagając, żeby tylko nic nikomu nie mówił. Tym sposobem Jaś osiągnął wielkie bogactwo.
Wyruszył w drogę do rodzicielskiego domu, kupił sobie nędzną lnianą świtkę i wędrował muzykując, bo tego się u diabła w piekle nauczył. Krajem rządził w owym czasie stary król, przed którym Jaś musiał zagrać i który tak się jego muzyką zachwycił, że obiecał grajkowi swoją starszą córkę za żonę. Kiedy królewna usłyszała, że ma poślubić jakiegoś łapserdaka w białej świtce, oświadczyła:
– Wolę się w głębokiej wodzie utopić, niż mieć takiego męża!
Król dał więc Jasiowi młodszą córkę, a ta z miłości do ojca nie chciała się jego woli sprzeciwiać. Smoluch diabli kamrat ożenił się tedy z królewną, a po śmierci starego króla odziedziczył całe królestwo.
Facebook 
Whatsapp 
Messenger 
Telegram
Kontekst
Interpretacje
Jezyk
„Smoluch diabli kamrat“ to jedna z mniej znanych baśni autorstwa Braci Grimm, która opowiada o byłym żołnierzu, który wszedł w niecodzienną umowę z diabłem. Uwolniony ze służby wojskowej, żołnierz był bez środków do życia, dopóki nie spotkał diabła, który zaproponował mu pracę w piekle na siedem lat. Jedynym warunkiem było to, że w tym czasie żołnierz nie mógł się myć ani dbać o swój wygląd.
Praca w piekle polegała na podtrzymywaniu ognia pod kotłami, w których „gotowały się“ dusze, oraz na utrzymywaniu czystości w piekle. Choć zabroniono mu zaglądać do kotłów, żołnierz nie mógł się powstrzymać – odkrył, że w jednym z nich znajduje się jego dawny kapral, w innym chorąży, a w trzecim jego generał. Postępował zgodnie z instrukcjami, co przyczyniło się do jego ostatecznego uwolnienia po siedmiu latach.
Na koniec umowy, diabeł kazał mu zabrać śmieci z piekła, które niespodziewanie okazały się złotem. Tym sposobem żołnierz wrócił do świata bogaty. Po drodze doświadczył jednak kradzieży ze strony karczmarza, ale dzięki pomocy diabła odzyskał swoje bogactwo.
W końcowej części baśni, dzięki umiejętnościom muzycznym zdobytym w piekle, żołnierz zdobył uznanie króla i poślubił jego młodszą córkę, co ostatecznie doprowadziło go do władzy.
„Smoluch diabli kamrat“ jest typową baśnią o tematyce moralnej, ukazującą przemianę protagonisty oraz cenę ryzyka i podjęcia wyzwań, które ostatecznie mogą prowadzić do wielkich nagród. Jak wiele innych opowieści Grimmów, ma elementy nadprzyrodzone, morały oraz ciekawą dynamikę postaci.
Interpretacja bajki „Smoluch diabli kamrat“ opowiada o tematach takich jak pokusa, moralność, nagroda za pracę i zmiana statusu społecznego.
Próba i nagroda: Bajka pokazuje, że ciężka praca i wytrwałość, nawet w najtrudniejszych warunkach, mogą ostatecznie przynieść nagrodę. Żołnierz, choć postawiony w trudnej sytuacji, spełnia swoje obowiązki w piekle i za to zostaje nagrodzony złotem, co zmienia jego życie.
Moralność a pokusa: Opowieść ilustruje, jak pokusy mogą prowadzić do złamania zasad (jak żołnierz zaglądający do kotłów), jednak minimalizowanie swoich przewinień lub rekompensowanie ich (podtrzymywanie ognia) może ominąć konsekwencje.
Symbolika nieczystości i odkupienia: Fizyczna nieczystość Jasia przez siedem lat służby w piekle kontrastuje z jego duchowym rozwojem. Ostateczne „oczyszczenie” przez diabła symbolizuje duchowe odkupienie i wejście do nowego, lepszego etapu życia.
Problematyka władzy i zemsty: Obserwowanie dawnych przełożonych cierpiących w kotłach może być po części wyrazem zemsty na dawnych oprawcach. Bajka porusza temat tego, jak hierarchie władzy mogą się odwracać i odsłaniać kruchość statusu społecznego.
Przemiana statusu społecznego: Żołnierz z biednego wyrzutka staje się królem, co pokazuje, że status społeczny może się radykalnie zmienić na skutek nieoczekiwanych okoliczności i decyzji. Podkreśla to także możliwość poprawy swojego losu poprzez naukę i talent, jak muzyka nauczona w piekle.
Motyw przebiegłości i sprytu: Diabeł, w tej historii, nie jest całkowicie złym charakterem. W momencie, gdy żołnierza spotyka niesprawiedliwość, to właśnie diabeł pomaga mu odzyskać utracone złoto, co pokazuje wieloznaczność postaci.
Bajka ta, podobnie jak inne utwory Braci Grimm, jest bogata w symbolikę i odniesienia kulturowe, które można interpretować na wiele sposobów.
„Smoluch diabli kamrat“ to baśń z bogatymi warstwami symbolicznymi i moralnymi, typowymi dla twórczości Braci Grimm. Poniżej przeprowadzam krótką analizę lingwistyczną tej baśni.
Baśń rozpoczyna się klasycznym motywem bohatera w tarapatach – żołnierza bez pracy i perspektyw, co jest częstym motywem w literaturze ludowej.
Narracja jest liniowa, z jednoznacznymi etapami: próba (służba u diabła), nagroda (złoto), komplikacja (kradzież), rozwiązanie (odzyskanie złota) i zakończenie (ślub i dziedzictwo).
Baśń jest napisana prostym, acz sugestywnym językiem. Dialogi charakteryzują się bezpośredniością i używają języka potocznego, co podkreśla ludowy charakter opowieści. Pojawiają się tu archaizmy i zwroty charakterystyczne dla języka polskiego tłumaczenia sprzed lat („łapserdak“, „diabli kamrat“).
Diabeł: Reprezentuje pokusę i próby, jakie musi przejść człowiek. Jest też postacią dającą bohaterowi możliwość odmiany losu.
Złoto w tornistrze: Symbolizuje nagrodę za wytrwałość i determinację, a także element zaskoczenia i szczęścia, które mogą spotkać bohatera nawet w najgorszej sytuacji.
Kotły i ich zawartość: Odbicie hierarchii wojskowej i zamiana ról – podporządkowani stają się prześladowcami przełożonych.
Metamorfoza: Przemiana z „brudnego“ żołnierza w kogoś bardziej akceptowalnego społecznie odzwierciedla przebaczenie i odnowienie.
Praca nad sobą i cierpliwość: Żołnierz służący diabłu przez siedem lat ukazuje jak ciężka praca i cierpliwość mogą prowadzić do sukcesu.
Mądrość vs. chciwość: Historia karczmarza służy jako przestroga przed skutkami chciwości.
Społeczne uprzedzenia: Odrzucenie przez królewnę starszej córki ze względu na wygląd fizyczny Jasia ukazuje, jak powierzchowność i uprzedzenia mogą przesłaniać prawdziwe wartości.
Baśń łączy w sobie cechy dydaktyczne i rozrywkowe, opowiadając o ludziach z różnych warstw społecznych, ich słabościach i przemianach. Uczy o znaczeniu pokory, pracowitości, a także o tym, że dobroć i sprawiedliwość mogą prowadzić do nieoczekiwanych nagród.
Informacje do analizy naukowej
Wskaźnik | Wartość |
|---|---|
| Numer | KHM 100 |
| Aarne-Thompson-Uther Indeks | ATU Typ 475 |
| Tłumaczenia | EN, ZH, ES, FR, RU, CZ, PT, JA, DE, VI, TR, IT, NL, RO, HU, DA, FI, SE, BE, BG, SK |
| Indeks czytelności Björnssonaa | 41,5 |
| Liczba znaków | 6.151 |
| Liczba liter | 4.885 |
| Liczba zdania | 69 |
| Liczba słów | 993 |
| Średnia ilość słów w jednym zdaniu | 14,39 |
| Słowa z więcej niż 6 literami | 269 |
| Procent długich słów | 27,1% |
| Współczynnik typ-token (TTR) | 0,536 |
| Ruchoma średnia współczynnika typ-token (MATTR) | 0,898 |
| Miara tekstowej różnorodności leksykalnej (MTLD) | 215,5 |
| Hapax legomena | 390 |
| Średnia długość słowa | 4,92 |
| Mediana długości zdań | 12,0 |
| 90. percentyl długości zdań | 26,2 |
| Udział mowy bezpośredniej | 0,0% |
| Złożoność zdań | 2,87 |
| Spójniki | 57 |
| Spójność referencyjna | 0,008 |
| Kandydaci na postacie/nazwy | Jaś (3), Jasia (2) |
| Sieć współwystępowania postaci | brak |
| Kandydaci motywów/tagów | Bracia Grimm |
