Мужычок - Казка братоў Грым

Была адна вёска, дзе жылі спрэс адны сяляне-багацеі; і быў адзін толькі сярод іх бядняк, звалі яго Мужычком. Не было ў яго ніколі каровы, ды і грошай, каб яе купіць, таксама не было; а яму і жонцы яго надта ж хацелася мець яе! Вось і кажа ён аднойчы:

– Паслухай, жонка, мне прыйшла ў галаву добрая думка: кум жа наш цясляр, хай зробіць ён нам з дрэва цялушачку ды пафарбуе яе бураю фарбаю, каб была яна падобнай да цялят; з часам яна падрасце, вось і будзе ў нас карова.

Жонцы яго гэта таксама спадабалася. І змайстраваў ім кум-цясляр цялушачку, і выстругаў яе, як след; фарбаю пафарбаваў як і патрабавалася, ды зрабіў яшчэ так, што і галаву яна нахіляла, быццам пасвіцца.

Вось на другую раніцу пагналі кароў у поле, а Мужычок паклікаў да сябе пастуха і кажа:

– Бачыш, ёсць цяпер у мяне цялушачка, ды яна яшчэ малая, яе трэба несці на руках.

Сказаў пастух:

– Што ж, добра, – узяў ён яе на рукі, вынес на пашу і паставіў на травіцу.

Цялушачка ўсё стаіць, быццам траву скубе, а пастух і гаворыць: «Хутка яна стане сама бегаць; глядзі, яна ўжо і есці ўмее».

Вечарам сабраўся ён гнаць статак дамоў і кажа цялушцы:

– Калі можаш стаяць і ўжо ўмееш есці як след, дык павінна сама і хадзіць, – не стану я цягнуць цябе дамоў на руках.

А Мужычок стаіць ля варот, чакае сваю цялушачку. Вось гоніць пастух кароў па вёсцы, а цялушачкі і няма. Пытаецца Мужычок пра яе ў пастуха. А пастух адказвае:

– Яна на лузе ўсё пасвіцца ды пасвіцца, ніяк ісці не хоча.

Тады Мужычок кажа:

– Як жа гэта так, ты павінен быў скаціну да мяне прыгнаць.

І вярнуліся яны разам з пастухом на луг; але нехта цялушачку, відаць, украў, яны там яе не знайшлі. Вось пастух і гаворыць:

– Яна некуды забегла.

А Мужычок яму ў адказ:

– Як бы не так! – і павёў пастуха да старасты; а той і прысудзіў, што павінен пастух за сваё нядбанне даць Мужычку заместа цялушачкі, якая прапала, карову.

Вось і атрымаў Мужычок са сваёю жонкаю карову, якую ім так даўно хацелася мець. Яны вельмі ўзрадаваліся, але корму ж у іх не было і карову ім не было чым карміць, і вось давялося яе зарэзаць. Мяса яны засалілі, і Мужычок пайшоў у горад, каб прадаць там шкуру, а на ўтаргаваныя грошы купіць сабе новую цялушачку. Праходзіў ён міма млына; бачыць – сядзіць там крумкач са зламаным крылом. Пашкадаваў ён яго, узяў і загарнуў яго ў шкуру. Але надвор’е стала дрэнным, узняўся вецер, і дождж пачаў ліць, што з вядра, – далей ісці было цяжка.

Ён вярнуўся на млын і папрасіў даць яму прытулак. Млынарыха была дома адна і гаворыць Мужычку:

– Што ж, кладзіся на салому, – і дала яму кавалак хлеба з сырам.

Мужычок паеў і лёг спаць, а шкуру паклаў каля сябе. Жанчына падумала: «Ён стаміўся і, напэўна, ужо спіць». А тут прыходзіць у госці поп. Млынарыха сустрэла яго ласкава і кажа:

– Мужа майго зараз дома няма, давай разам перакусім.

Мужычок стаў прыслухоўвацца, і, калі гаворка зайшла аб пачастунку, ён пакрыўдаваў, што давялося яму здавольвацца адным толькі хлебам ды сырам. А млынарыха прынесла ежу і наставіла ўсякай усячыны – і варанага, і смажанага, салату, пірагі і віно.

Толькі яны селі за стол і пачалі есці, як нехта пагрукаўся ў дзверы. Млынарыха гаворыць:

– Ах, Божа мой, гэта, відаць, мой муж.

Хуценька сунула яна смажаніну ў печку, віно – пад падушку, салату – на ложак, пірагі – пад ложак, а папа ў шафу схавала, што ў сенцах стаяла. Затым адчыніла яна дзверы мужу і кажа:

– Дзякуй Богу, што ты вярнуўся! Вось ужо надвор’е, быццам канец свету настаў!

Пабачыў млынар Мужычка на саломе і пытаецца:

– А гэтаму чаго тут трэба?

– Ах, – адказала жонка, – ды вось небарака трапіў у буру і дождж, ну і папрасіўся пераначаваць. Дала я яму кавалак хлеба з сырам і дазволіла легчы на саломе.

Муж гаворыць:

– Няхай сабе спіць, толькі дай жа ты мне чаго-небудзь паесці.

А жонка кажа:

– Няма ў мяне нічога, акрамя хлеба ды сыру.

– Я і тым буду задаволены, – адказаў муж, – давай, хаця б, хлеба з сырам.

Зірнуў ён на Мужычка і кажа:

– Гэй ты, ідзі ды паеш з намі яшчэ раз!

Мужычок не прымусіў сябе доўга прасіць, падняўся і стаў есці. Пабачыў млынар, што ляжыць на зямлі каровіна шкура і ў яе крумкач загорнуты, вось ён і пытаецца:

– Што гэта ў цябе там такое?

А Мужычок і гаворыць:

– Ды там у мяне прадказальнік схаваны.

– Можа, ён і мне што-небудзь прадкажа? – запытаўся млынар.

– Магчыма, – адказаў яму Мужычок, – але ён прадказвае толькі чатыры разы, а на пяты ўсё ў сабе хавае.

Млынара гэта зацікавіла, і ён пачаў прасіць:

– Дык загадай ты яму што-небудзь прадказаць.

Прыціснуў Мужычок крумкачову галаву, той адразу і крыкнуў і закаркаў: «кар-кар». Млынар спытаў:

– Ну, што ён сказаў?

Мужычок адказаў:

– Па-першае, сказаў ён, што віно схавана пад падушкаю.

– Гэта было б нядрэнна! – ускрыкнуў млынар; пайшоў ён туды і знайшоў віно.

– Ну, кажы далей! – сказаў млынар.

Мужычок прымусіў крумкача зноў закаркаць і сказаць.

– Па-другое, ён гаворыць, што смажаніна стаіць у печцы.

– Гэта было б дарэчы! – ускрыкнуў млынар; пайшоў ён туды і знайшоў смажаніну.

Мужычок прымусіў крумкача яшчэ прадказваць і абвясціў:

– Па-трэцяе, ён гаворыць, што салата ляжыць на ложку.

– Гэта таксама было б нядрэнна! – ускрыкнуў млынар; пайшоў ён туды і знайшоў салату.

Яшчэ раз прыціснуў Мужычок крумкача, ды так, што той запішчэў і закаркаў. І абвясціў Мужычок:

– А па-чацвёртае, сказаў ён, што пірагі ляжаць пад ложкам.

– Гэта было б някепска! – ускрыкнуў млынар, палез пад ложак і знайшоў там пірагі.

Селі яны абодва за стол, а млынарыха да смерці перапалохалася, легла ў ложак і ўсе ключы пахавала. Схацелася млынару даведацца і пра пятае, а Мужычок кажа:

– Давай спачатку паядзім усе чатыры, а пятае – яно будзе, бадай што, горшым.

Вось паелі яны, сталі таргавацца, колькі павінен даць млынар за пятае прадказанне, і сыйшліся яны на трохстах талерах. Вось прыціснуў Мужычок яшчэ раз крумкачову галаву – той адразу і закаркаў на ўсё горла. Пытаецца млынар:

– Што ж ён сказаў?

А Мужычок адказвае:

– Ён сказаў, што ў шафе ў сенцах схаваўся чорт.

Млынар кажа:

– Ну, чорта трэба будзе адтуль выгнаць, – адчыніў дзверы ў сенцы, і вось давялося жонцы аддаць мужу ключ.

І Мужычок адчыніў шафу. І выскачыў стрымгалоў адтуль гэты самы поп. А млынар гаворыць:

– Бачыў я сваімі вачамі чорнага чалавека – гэта і быў чорт.

Мужычок на другую раніцу, толькі стала світаць, захапіў свае трыста талераў і дай бог ногі. Вярнуўся Мужычок дамоў і прывёў мала-памалу сваю гаспадарку ў парадак, пабудаваў сабе прыгожую хату, і сяляне сталі пра яго гаварыць:

– А Мужычок жа, напэўна, пабываў там, дзе падае дождж залаты і дзе грошы проста лапатамі грабуць.

І паклікалі Мужычка да старасты, каб сказаў ён, адкуль у яго з’явілася такое багацце. І адказаў ён:

– Быў я ў горадзе і прадаў каровіну шкуру за трыста талераў.

Пачулі гэта сяляне, схацелася і ім таксама атрымаць такія ж грошы. Прыбеглі яны дамоў, усіх кароў сваіх пазарэзвалі, шкуры паздзіралі, каб прадаць іх у горадзе ды барыш узяць, як мага большы. А стараста і кажа:

– Мая работніца няхай ідзе ў горад першая.

Прыйшла тая да купца ў горад, і даў ён ёй усяго тры талеры за шкуру; а калі з’явіліся і іншыя, даў ён ім і таго менш і сказаў:

– Ды куды ж мне ўсе гэтыя шкуры і дзяваць ужо?

Раззлаваліся сяляне, што Мужычок іх гэтак спрытна падмануў, і вырашылі яму адпомсціць: падалі скаргу старасту, што ўвёў ён іх, маўляў, у зман. І ні ў чым невінаваты Мужычок быў адзінагалосна асуджаны да пакарання смерцю; і павінны былі яго спусціць у прадзіраўленай бочцы ў рэчку.

Прывялі Мужычка і паклікалі папа, каб прачытаў ён па ім памінальную. А ўсім астатнім загадана было разысціся. Як пабачыў Мужычок папа, пазнаў у ім таго самага, што быў у гасцях у млынарыхі. Вось і кажа ён яму:

– Я вызваліў вас з шафы, а вы вызвальце мяне з бочкі.

А якраз на той час пастух гнаў авечак, а пра таго пастуха ён ведаў, што даўно яму хацелася стаць старастам. І вось закрычаў ён на ўсё горла:

– Не, я не згодны! Нават калі б увесь свет таго пажадаў, дык і тады б я не пагадзіўся.

Пачуў гэта пастух, падышоў і пытаецца:

– Што з табою? На што ты не пагаджаешся?

А Мужычок адказвае:

– Ды вось хочуць яны зрабіць мяне старастам, калі сяду я ў гэтую бочку, але я не згодны.

Тады пастух і гаворыць:

– Калі толькі гэта і патрэбна, каб стаць старастам, я зараз сяду ў бочку.

А Мужычок кажа:

– Калі згодны ты сесці, дык і старастам будзеш.

Пастух пагадзіўся, сеў у бочку, і Мужычок донца ў бочцы забіў, а сам падышоў да статку і пагнаў яго замест пастуха. А поп пайшоў да сваіх прыхаджанінаў і сказаў, што памінальную ён ужо прачытаў. І прыйшлі сяляне і скацілі бочку ў рэчку. Толькі пачала бочка каціцца, а пастух з яе як закрычыць:

– Так, я ахвотна старастам буду!

Падумалі яны, што гэта крычыць Мужычок, і кажуць:

– І мы думаем тое ж самае; але ты спачатку агледзься, што робіцца там, унізе, – і скацілі яны бочку ў рэчку.

Сталі затым сяляне па хатах разыходзіцца; прыйшлі ў вёску, бачаць – і Мужычок таксама вяртаецца, гоніць статак авечак, бы нічога і не было. Здзівіліся сяляне і пытаюцца:

– Мужычок, адкуль гэта ты ўзяўся? Хіба што ты з вады вылез?

– Ну так, – адказаў ім Мужычок, – я спусціўся глыбока-глыбока і трапіў на самае дно; выбіў з бочкі донца, вылез, а там унізе такія цудоўныя лугі, і пасвіцца на іх шмат ягнят, – вось і ўзяў я сабе цэлы статак.

Пытаюцца сяляне:

– А ці многа яшчэ іх там засталося?

– О, многа! – адказаў Мужычок. – Куды болей, чым вам трэба.

Дамовіліся тады паміж сабою сяляне, што і яны таксама б не супраць авечак раздабыць – кожны па цэламу статку.

А стараста і кажа:

– Я пайду першы.

Вось прыйшлі яны ўсе разам да рэчкі, а па сіняму небу якраз на той час хадзілі аблачынкі, тыя, што называюць баранчыкамі; яны адлюстроўваліся ў вадзе. І вось закрычалі сяляне:

– Колькі ж авечак бачна на дне!

Прабіўся стараста наперад і гаворыць:

– Я першы кінуся на дно, трэба ж паглядзець ды агледзецца; калі ўсё будзе як трэба, я вас паклічу.

І вось кінуўся ён у ваду, «шабулдых» – адгукнулася на вадзе. А сяляне падумалі, што крычыць ён «Ідзіце», – і вось яны ўсім гуртам кінуліся ўслед за ім у ваду.

І вымерла ўся вёска, і застаўся адзін Мужычок наследнікам усяго іхняга дабра і зрабіўся чалавекам багатым.

Facebook

Whatsapp

Messenger Telegram

Вывучайце мовы. Двойчы націсніце на слова.Вывучайце мовы ў кантэксце з Childstories.org і Deepl.com.

Інфармацыя для навуковага аналізу